اخبار

تنش در خلیج (فارس) و مشکلات ایفای نقش میانجی از نگاه فرانسه [میشل ابونجم، الشرق الاوسط (انگلستان)، 20 جولای 2019](اداره کل رسانه های خارجی، مترجم: اکبر زارع زاده)

تنش در خلیج (فارس) و مشکلات ایفای نقش میانجی از نگاه فرانسه  [میشل ابونجم، الشرق الاوسط (انگلستان)، 20 جولای 2019](اداره کل رسانه های خارجی، مترجم: اکبر زارع زاده)
فرانسه به رغم نتایج اندکی که تاکنون در زمینه میانجی گری بین واشنگتن و تهران به دست آورده است، همچنان معتقد است امکان حرکت رو به جلو در این زمینه وجود دارد. فقدان گزینه دیگری برای میانجی گری موجب شده است پاریس به رغم مشکلاتی که با آن مواجه است به میانجی گری خود بین واشنگتن و تهران ادامه دهد.

تنش در خلیج (فارس) و مشکلات ایفای نقش میانجی از نگاه فرانسه
فرانسه به رغم نتایج اندکی که تاکنون در زمینه میانجی گری بین واشنگتن و تهران به دست آورده است، همچنان معتقد است امکان حرکت رو به جلو در این زمینه وجود دارد و منابع دیپلماتیک آگاه می گویند ماموریت «امانوئل بن» مشاور ارشد رئیس جمهور فرانسه که دو بار به ایران سفر کرد، شکست نخورده است.
از سخنان این منابع چنین برداشت می شود که امانوئل مکرون رئیس جمهور فرانسه طی تماس های مکرر خود با رئیس جمهور آمریکا از یک سو و رئیس جمهور ایران از سوی دیگر، به این نتیجه رسیده است که مجالی برای میانجی گری وجود دارد که می توان از آن برای جلوگیری از تشدید تنش ها و آرام کردن اوضاع در خلیج (فارس) بهره برداری کرد. اگر مکرون از این بابت مطمئن نبود، خود را وارد این میانجی گری پیچیده نمی کرد. همچنین علاوه بر توانایی مکرون برای برقراری ارتباط با هر دو طرف، عامل دیگری که او را به ورود به این عرصه سوق داد این بود که احساس کرد هیچ کسی جز او وجود ندارد که بتواند چنین نقشی ایفا کند.
با این حال، وجود چند دیدگاه درباره نحوه برخورد با ایران در هیئت حاکمه آمریکا، کار امانوئل مکرون را برای میانجی گری دشوار کرده است. در یک طرف دونالد ترامپ قرار دارد که نمی خواهد با ایران وارد جنگ شود و در طرف دیگر اعضای حلقه کوچک اطراف او به ویژه جان بولتون مشاور امنیت ملی و مایک پمپئو وزیر خارجه او قرار دارند که هردو خواستار سوق دادن ترامپ به سوی اتخاذ سیاستی سخت گیرانه تر در برابر ایران و حتی رویارویی نظامی با این کشور هستند. در چنین فضایی، مقامات فرانسوی سرگردان هستند که کدام حرف اجرا می شود و کدام حرف کنار گذاشته می شود.
به گفته منابع فرانسوی، ترامپ دوست داشت الگوی کره شمالی را درباره ایران اجرا کند به این صورت که به طور مستقیم با ایران ارتباط برقرار کند، شبیه روابطی که با کیم جونگ اون برقرار کرد هرچند اختلافات عمیق بین دوطرف به قوت خود باقی است و ترامپ تاکنون نتوانسته است امتیاز قابل توجهی از رهبر کره شمالی دریافت کند. اما این خواسته ترامپ با این مانع رو به روست که رهبر ایران (آیت الله) علی خامنه ای که حرف آخر را در این کشور می زند، حاضر به ورود به چنین عرصه ای نیست. از سوی دیگر، پیدا کردن جایگزینی قابل اعتماد برای او به علت تقسیم قدرت در ایران بین رئیس جمهور و سپاه پاسداران و وجود اختلافات سیاسی بین مقامات ایرانی، کاری دشوار است.
مشکل دیگر فرانسه، بی اعتمادی ایران به وعده های آمریکا است به ویژه که تهران می خواهد از ابتدا بداند طرف آمریکایی در این معامله چه امتیازاتی به ویژه در بخش اقتصادی و نفت و استفاده از گردش مالی جهانی خواهد داد تا بتواند اقتصاد خود را سرپا نگه دارد.
میانجی گری فرانسه که از حمایت اروپا و جامعه بین المللی برخوردار است برای متوقف کردن روند نقض برجام توسط ایران و بازگشت به وضع سابق در زمینه میزان ذخایر اورانیوم و درصد غنی سازی، تلاش می کند. در عین حال، مقامات ایرانی اطمینان دارند هدف سیاسی اصلی ترامپ، جمع آوری برگه هایی است که به او امکان دهد در انتخابات پائیز سال آینده برنده شود.
از سوی دیگر مقامات ایرانی به ادعای آمریکا که می گوید به دنبال تغییر سیاست های ایران است نه تغییر نظام این کشور، اعتمادی ندارند.
وقتی گام نخست میانجی گری فرانسه یعنی جلوگیری از تشدید تنش ها، تا این حد دشوار است، باید گفت گام دوم این کشور یعنی بازگشت به میز مذاکره، چندین برابر دشوارتر است چرا که هر طرف شروط خاص خود را برای مذاکره دارد. مثلا ایران خواستار توقف «جنگ اقتصادی» واشنگتن علیه خود و بازگشت آمریکا به برجام است که کاری دشوار محسوب می شود زیرا به محور سیاست های آمریکا درباره ایران مربوط است. در مقابل، واشنگتن نیز 12 شرط وزیر خارجه خود را کنار نگذاشته است و کاستن از شدت فشارهای اقتصادی که برای مجبور کردن تهران به مذاکره اعمال می شود، نیز کار دشواری است.
به عقیده منابع فرانسوی، رئیس جمهور آمریکا به علت نداشتن دستاوردی خارجی، دنبال دستیابی به نتایجی است که بتواند از آن در مبارزات انتخاباتی خود استفاده کند در حالی که ایران به جای همراهی کردن، به سمت تشدید تنش ها گام بر می دارد.
مشکلاتی که میانجی گری فرانسه با آن مواجه است، بخت موفقیت آن را کاهش می دهد. با این حال، فقدان گزینه معتبر دیگری برای میانجی گری و ارتباط مستقیم فرانسه با هر دو طرف مناقشه، موجب شده است پاریس به رغم مشکلاتی که با آن مواجه است به میانجی گری خود بین واشنگتن و تهران ادامه دهد و عرصه دیپلماسی را خالی نگذارد زیرا این کار، خطر رویارویی را افزایش می دهد.

 الشرق الاوسط
قراءة فرنسیة للتصعید فی الخلیج وصعوبات لعب دور الوسیط
السبت - 17 ذو القعدة 1440 هـ - 20 یولیو 2019 مـ رقم العدد [ 14844]

وزیر الخارجیة الفرنسی، جان إیف لودریان و الرئیس الإیرانی حسن روحانی
باریس: میشال أبو نجم
رغم النتائج «الضئیلة» التی حققتها حتى الیوم، ما زالت باریس تؤمن أن هناک فرصة للتوسط بین واشنطن وطهران. ولا تتردد مصادر دبلوماسیة واسعة الاطلاع فی التأکید أن المهمة التی قام بها المبعوث الرئاسی إیمانویل بون إلى طهران مرتین «فی أواخر یونیو (حزیران) وأوائل یولیو (تموز)» «لم تفشل»، وهو الاعتقاد السائد.

بدایة، یفهم من کلام هذه المصادر التی تحدثت إلیها «الشرق الأوسط» أن الرئیس الفرنسی، من خلال اتصالاته المتکررة بالرئیس الأمیرکی من جهة، والرئیس الإیرانی من جهة أخرى، خلص إلى أن هناک «فسحة» للوساطة یمکن العبور من خلالها لتلافی التصعید وتبرید الأجواء فی الخلیج، وأنه لولا تیقنه من ذلک لما کان خاض فی غمار وساطة معقدة. یضاف إلى ذلک أن ما دفع ماکرون للتحرک، عطفا على قدرته على التواصل مع الطرفین، شعوره أنه «لا أحد غیره فی المیدان» یستطیع القیام بهذا الدور.

بید أن الطرف الفرنسی، وفق ما شرحت ذلک مصادره، یعانی من عقبتین أساسیتین: الأولى، وهی الأهم، صعوبة التعاطی مع الجانب الأمیرکی بسبب وجود أکثر من خط فی ملف بخصوص إیران. فمن جهة أولى، هناک الرئیس ترمب، ومن جهة ثانیة الدائرة الصغرى المحیطة به والتی عمادها اثنان: جون بولتون مستشاره لشؤون الأمن القومی، ومایک بومبیو وزیر الخارجیة، وکلاهما یرید جذب ترمب لسیاسة أکثر تشددا تجاه إیران ربما ذهبت إلى حد المواجهة العسکریة وهو ما لا یریده.

فی هذا الخضم، تصاب الرؤیة الفرنسیة بالتشویش ویصعب علیها أن تعرف ما یمکن أن یجد طریقه للتنفیذ من کلام ترمب وما سیتم وأده.

وتؤکد المصادر الفرنسیة أن ترمب کان یتمنى «استنساخ» النموذج الکوری الشمالی بمعنى حاجته لأن ینسج علاقة مباشرة مع إیران کتلک التی نسجها مع کیم جونغ أون رغم الخلافات العمیقة فی المواقف ورغم فشله حتى الیوم فی الحصول على تنازلات ذات معنى من الزعیم الکوری. لکن مسعى کهذا یصطدم أولا برفض صاحب الکلمة الفصل فی إیران أی المرشد الأعلى علی خامنئی الخوض فی مغامرة من هذا النوع. کما یصطدم من جانب آخر، بصعوبة العثور على «بدیل» یمکن الاعتماد علیه بسبب توزع السلطات بین الرئاسة والحکومة والأجهزة والحرس الثوری وتضارب السیاسات.

أما العقبة الثانیة فتکمن، وفق باریس، فی انعدام الثقة الإیرانیة بما تعد به واشنطن خصوصا أن طهران «ترید أن تعرف سلفا ما الذی سیعطیها إیاه الجانب الأمیرکی» فی موضوع صادراتها النفطیة واستمرار استفادتها من الدورة المالیة العالمیة لإبقاء اقتصادها على قید الحیاة. وهذا الشرط وضعته طهران حتى تقبل بالتعاطی الإیجابی مع المطالب الأوروبیة والدولیة.

وتسعى الوساطة الفرنسیة المدعومة أوروبیا ودولیا إلى دفع إیران لوقف «انتهاکاتها» للاتفاق النووی والتراجع عما فعلته حتى الیوم لجهة زیادة مخزونها من الیورانیوم المخصب ونسبة التخصیب. وفی أی حال، فإن السلطات الإیرانیة «مقتنعة» بأن الهدف الأول والرئیسی للسیاسة التی یسیر علیها ترمب یصب فی توفیر الأوراق التی تمکنه من الفوز بولایة ثانیة فی انتخابات خریف العام المقبل.

ومن جهة أخرى، لا تبدو هذه السلطات «مطمئنة» إلى أن ما یریده الرئیس الأمیرکی هو «تغییر السیاسات الإیرانیة ولیس التخلص من النظام». وتتساءل المصادر الفرنسیة: هل من الممکن تغییر مثل هذا الهدف وإحداث تبدل بنیوی فی سیاسة طهران مع الطاقم الحاکم هناک منذ الثورة الإیرانیة؟».

إذا کانت المحطة الأولى للوساطة الفرنسیة التی عنوانها «وقف التصعید» صعبة إلى هذا الحد، فإن المحطة الثانیة أی العودة إلى طاولة المفاوضات هی أصعب بـ«أضعاف» وفق ما تؤکده باریس التی تعی صعوبة المهمة الساعیة لتحقیقها. ذلک أن لکل طرف شروطه الخاصة. فإیران مثلا ترید التفاوض ولکنها قبل ذلک تطالب بأن توقف واشنطن «حربها الاقتصادیة» وأن تعود للاتفاق وهو ما یصعب توقعه لأنه یتناول جوهر السیاسة الأمیرکیة إزاء إیران.

وبالمقابل، فإن واشنطن لم تتخل عن الشروط الـ12 التی وضعها وزیر خارجیتها. کذلک سیصعب علیها «تلیین» العقوبات الاقتصادیة التی فرضتها والتی ترید من خلالها إلزام طهران بالتفاوض.

وتؤکد واشنطن لحلفائها أنها الوسیلة الناجعة لجر طهران للتجاوب مع الرؤیة الأمیرکیة التی ترید إعادة التفاوض بشأن الملف النووی وحسم احتمال حصول طهران على السلاح النووی وتحجیم برامجها الصاروخیة والبالیستیة ودفعها لانتهاج سیاسات إقلیمیة مختلفة جذریا فی المنطقة.

وترجمة ذلک أنه یتعین علیها الخروج من الیمن وسوریا وترک العراقیین واللبنانیین یدیرون شؤونهم بأنفسهم ووقف الدعم عن المیلیشیات والإرهاب... وترى المصادر الفرنسیة أن الرئیس الأمیرکی یسعى إلى «نتائج» یمکن استخدامها فی حملته الانتخابیة حیث یفتقر إلى «إنجازات» خارجیة وعد بها. والحال، أن إیران تسیر فی اتجاه التصعید ولیس التجاوب.

من هنا، أهمیة الوساطات وأولها الوساطة الفرنسیة، الأمر الذی یفسر قبول واشنطن بها. لکن المشکلة أنها ما زالت فی بدایاتها ولا أحد یستطیع الرهان على نجاحها. فاجتیاز العقبة الأولى «خفض التصعید»، ما زال بعید المنال وکل یوم یأتی بالبرهان على أن الأمور یمکن أن تفلت من السیطرة فی أی لحظة. أما الخوض فی الملفات الثلاثة المشار إلیها «وهی أربعة إذا أضفنا الإرهاب» فی حال قبل الطرفان التفاوض، فکل منها یبدو صعب المنال.

ولعل أفضل دلیل على ذلک الجدل الذی ثار فی إیران حول تصریحات الوزیر محمد جواد ظریف حول استعداد بلاده للبحث فی ملف الصواریخ البالیستیة والردود الفوریة التی نفت ذلک قطعا. وکما فی حالة الإدارة الأمیرکیة، فإن انقسامات الداخل الإیرانی تشکل بذاتها صعوبة قصوى إلا إذا کان ذلک من باب توزیع الأدوار.

إزاء هذه الصورة المعقدة، تتجلى صعوبات «المهمة» الفرنسیة ویتبدى تضاؤل حظوظ نجاحها. لکن فی غیاب وساطات أخرى ذات صدقیة وتواصل مباشر بین الطرفین الرئیسیین المعنیین، فإن باریس تواصل جهودها وتحرص على ألا تترک الساحة خالیة من الجهود الدبلوماسیة؛ لأن أمرا کهذا یزید من مخاطر المواجهة.

 

۳۰ تیر ۱۳۹۸ ۱۱:۴۲

نظرات بینندگان

نام را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید