اخبار

کرونای بیماری و کرونای سیاسی[فهمی نبیل، ایندیپندنت عربی(انگلستان)، 9 مارس 2020](اداره کل رسانه های خارجی، اکبر زارع زاده)

کرونای بیماری و کرونای سیاسی[فهمی نبیل، ایندیپندنت عربی(انگلستان)، 9 مارس 2020](اداره کل رسانه های خارجی، اکبر زارع زاده)
تردید دولت ها در برخورد با شیوع کرونا، انتقال سریع ویروس از مرزهای زمینی و هوایی و دریایی و بستن مرزها در واکنش به شیوع کرونا از جمله چالش هایی است که این ویروس ایجاد کرد و موجب شد برخی طرف ها در کشورهای بزرگ و کوچک در عصر جهانی سازی خواستار بستن مرزها و دوری گزیدن از سایر مناطق جهان شوند. همه این مسائل نشان می دهد جهان با ”کرونای سیاسی” مواجه شده است و نظام بین المللی کنونی که پس از جنگ دوم جهانی بر اساس توازن قوا بین پیمان ناتو و پیمان ورشو و گروه سومی به نام غیرمتعهدها‏، ایجاد شد اکنون با چالشی جدی مواجه است.

­کرونای بیماری و کرونای سیاسی
1-پیدایش ویروس کرونای جدید نگرانی گسترده ای در سطح جهان ایجاد کرد و این رویداد، پیامدهای متعددی دارد که هنوز ابعاد آن مشخص نشده است هرچند درباره خطر این ویروس برای سلامتی انسان اتفاق نظر وجود دارد و ممکن است شیوع این ویروس پیامدهایی منفی داشته باشد که نحوه زندگی ما را در قرن 21 تهدید می کند.
2-تردید دولت ها در برخورد با شیوع کرونا، انتقال سریع ویروس از مرزهای زمینی و هوایی و دریایی و بستن مرزها در واکنش به شیوع کرونا از جمله چالش هایی است که این ویروس ایجاد کرد و موجب شد برخی طرف ها در کشورهای بزرگ و کوچک در عصر جهانی سازی خواستار بستن مرزها و دوری گزیدن از سایر مناطق جهان شوند. همه این مسائل نشان می دهد جهان با ”کرونای سیاسی” مواجه شده است و نظام بین المللی کنونی که پس از جنگ دوم جهانی بر اساس توازن قوا بین پیمان ناتو و پیمان ورشو و گروه سومی به نام غیرمتعهدها‏، ایجاد شد اکنون با چالشی جدی مواجه است.
3-واکنش های خودجوش به شیوع ویروس کرونا شبیه همان واکنش هایی سیاسی و اقتصادی بود که در دهه های گذشته در برابر چالش های جهانی سازی شاهد آن بودیم. همچنین بهترین شیوه تعامل پزشکی با چالش جدید‏، شباهت زیادی به شیوه های درست تعامل سیاسی و اقتصادی و اجتماعی با چالش های عصر جهانی سازی داشت که همان همکاری بر اساس قوانین بین المللی و پذیرفته شده بود چرا که در زمان وقوع بحران های بهداشتی و اضطراری، وجود شفافیت بین دولت ها و کشورها و جوامع و همکاری و تعامل طبق قوانین بین المللی‏، مانند احترام گذاشتن همه کشورها به قوانین بهداشتی بین المللی، ضروری است.
4-نحوه مواجه شدن جهان با شیوع کرونا نشان داد پیشرفت های فناوری و جهانی سازی و ملاحظات بازار آزاد، به رغم نکات مثبت و منفی آنها، همگی بخشی از معادلات آینده باقی خواهند ماند. ما در جهانی همگرا زندگی می کنیم و به یکدیگر متکی هستیم از این رو همکاری با یکدیگر یک ضرورت است و انزوا و تصمیم های یکجانبه در درازمدت با شکست مواجه خواهد شد. پس بهتر است مبانی عادلانه برای تعامل بین المللی بین دولت ها و جوامع ترسیم شود و قوی و ضعیف به آن پایبند باشند.
5-شیوع کرونا نشان داد تعامل با مسائل در چارچوب بین المللی و به شکلی پیشگیرانه و راهبردی‏، یک ضرورت است و رسیدگی به مسائلی مانند تغییرات آب و هوایی و کمبود آب سالم و افراط گرایی و تروریسم و نظامی کردن مفاهیم امنیتی و زیاده روی در توسل به زور برای حل مناقشات و به خدمت گرفتن فناوری پیشرفته برای توسعه قدرت نظامی -از جمله در فضا-، نیازمند تعامل بین المللی است.
اداره کل رسانه های خارجی

ایندیپندنت عربی
الکورونا المرضیة والسیاسیة
سُبل مواجهة الفیروس طبیاً تشبه الطرق الصحیحة للتعامل سیاسیاً واقتصادیاً واجتماعیاً مع تحدیات العولمة

نبیل فهمی وزیر الخارجیة المصری السابق
الاثنین 9 مارس 2020 0:50

مواجهة المشکلات الطارئة تستدعی اتخاذ إجراءات احترازیة من قِبل الدول والحکومات (رویترز)

لا یخفى على أحدٍ أنّ ظهور فیروس کورونا الجدید أثار قلقاً بالغاً عالمیاً، ویحمل فی طیاته تداعیات عدیدة، لم یُحدد مداها بعدُ، وإن کان هناک إجماعٌ على أنها خطیرة على صحة الإنسان، وقد یکون لها انعکاسات سلبیة تهدد نمط حیاتنا فی القرن الـ21.

وأوّل أسباب الاضطراب والقلق لیس فی ظهور الفیروس فحسب، فسبق أن تعرّض العالم للفیروسات، وسیواجه غیرها مستقبلاً، إنما مصدر القلق یعود إلى أن الفیروس الجدید یطرح معادلة غیر واضحة المعالم، ولم یُستعدّ لها، وأدّى إلى الارتباک وعدم الشفافیة فی التعامل الأولیّ مع ظهوره.

وتفاقم القلقُ مع التنامی السریع فی عدد المرضى، وانتشاره سریعاً فی عددٍ غیر قلیل من الدول عبر العالم، ما کان له تداعیات عدّة، شملت ضمن أمور أخرى، وضْع قیود على استقبال الزائرین من أو السفر إلى مناطق محددة بالصین، ثمّ من دول أخرى بعد ذلک، سعیاً لوقف انتشار الفیروس وتجنّب تداعیاته.

تحدیات وأحداث مستجدة، وتردد حکومی فی التعامل مع الأحداث، وسرعة انتقال الأحداث والتحدیات عبر الحدود والأجواء والبحار، وردود الفعل نحو الانعزالیة، هی السمات والتحدیات نفسها التی نشهدها سیاسیاً واقتصادیاً، أو ینادی بها البعض فی عصر العولمة، کان ذلک فی التعامل الحکومی، أو فی ظهور تیارات شعبویة تمیل تجاه الانعزالیة فی دول صغرى وکبرى، دیمقراطیة ومرکزیة القرار.

فهل یمر العالم بمرحلة الـ"کورونا السیاسیة"؟

کل الدلائل تشیر إلى ذلک، فالنظام الدولی المعاصر وُضِع فی أعقاب الحرب العالمیة الثانیة، على أساس توازن قوة بین الحلف الأطلنطی الغربی وحلف وارسو الشرقی، مع وجود مجموعة ثالثة مکملة المشهد، وهی دول عدم الانحیاز.

وصاحب ذلک وضع أهم المواثیق الدولیة، وأوّلها میثاق الأمم المتحدة، ثم إقرار عدد من الوثائق الاقتصادیة فی بوتقة Bretton Woods، التی أُسس فی سیاقها البنک الدولی وصندوق النقد الدولی، فضلاً عن مجموعة وثائق ومعاهدات لترتیب الأوضاع الدولیة، منها على سبیل المثال الإعلان العالمی لحقوق الإنسان، واتفاقیات للحدّ من التسلّح بمعاهدة حظر انتشار الأسلحة النوویة... إلخ.

وحددت تلک الوثائق والمعاهدات مع توازن القوة السیاسیة الذی کان قائماً حینذاک أساس ودفة الحرکة للنظام الدولی المعاصر على مدى أکثر من نصف قرن، وظل مستقراً وقائماً بصفة عامة رغم تعرضه لتحدیات مختلفة فی ظل الشد والجذب بین الحِلفین، أو مع الدول النامیة غیر المنحازة، التی کانت تزداد عدداً نتیجة الحصول المزید منها على الاستقلال من الاستعمار الأوروبی القدیم، ولکل منها تطلعاته ومواقفه.

لم تکن الأوضاع عادلة فی القرن الماضی، وشهدت تجاوزات عدیدة للدول الکبرى على حقوق غیرها، إنما حافظ التنافس الدولی على الاستقرار بصفة عامة، حتى نهایة الثمانینیات وانهیار الاتحاد السوفیاتی ومعه حلف وارسو الذی کان یرأسه، فاختلّ التوازن الذی کان یوفّر بعض الضوابط الرادعة تصرفات دول الحِلفین.

فظل القانون الدولی وحده رکیزة استقرار المنظومة الدولیة، وتعرّض لمزیدٍ من التحدیات والمخالفات مع تنامی استعداد دول مختلفة تجاوزه وتجاهله، خصوصاً تلک التی کانت تحظى بتفوّق أمنی وسیاسی واقتصادی على المستویین الدولی أو الإقلیمی، ومن ضمن هذه المخالفات الغزو الأمیرکی للعراق فی 2003، والإبادة الجماعیة فی رواندا، والحرب فی سوریا ولیبیا، وکثیر من الأمثلة الأخرى التی أصبحت تمیّز العقود القلیلة الماضیة.

ومع تنامی معدلات وسرعة عجلة العولمة الدولیة، مدفوعة بتطورات تکنولوجیة هائلة فی مجال الاتصالات ونقل المعلومات، استجدّت ظروف وإنجازات وتحدیات بین الحکومات والشعوب بین لحظة وأخرى، وحدث تواصلٌ سریعٌ غیر محکوم للشعوب والسلع، وفّر فرصاً هائلة، وکذلک الکثیر من المشکلات والتحدیات.

ومن ضمن الدوافع الرئیسة للعولمة السیاسات النیولیبرالیة، مثل التجارة الحرة والخصخصة، التی کان مطلوباً من البلاد النامیة تطبیقها سریعاً بصرف النظر عن ظروفها وقدراتها التنافسیة، ومع ذلک تخوّف البعض فی الدول المتقدمة من منافسة الأسواق الأکثر کفاءة والعمالة الأقل تکلفة، فظهرت تیارات انعزالیة ویمینیة متعددة فی الغرب والشرق والشمال والجنوب، وتنامى التوجه الشعبی والوطنی نحو الترکیز على المصالح الشخصیة على حساب المجتمعیة والوطنیة وعلى حساب الإقلیمیة، والإقلیمیة على حساب المصالح الدولیة والعالمیة.


تکمن المشکلة فی حقیقة أنّ معدلات التغیر فی عصر العولمة جاءت بالغة السرعة، وشکّلت تحدیاً حقیقیاً للاستقرار والهویة التقلیدیة، فضلاً عن أن الجانب الاقتصادی للعولمة جرى تطبیقه من دون إیلاء أهمیة کبیرة لاختلاف الظروف والاعتبارات الخاصة للدول الأخرى الأقل نمواً، وکذلک لتباین الثقافات بین المجتمعات.

وما شهدناه من ردود فعل تلقائیة مع الفیروس الجدید هو نفس ما شهدناه سیاسیاً واقتصادیاً خلال العقود الماضیة أمام تحدیات العولمة، وأفضل سُبل التعامل مع هذا التحدی الجدید طبیاً یشبه إلى درجة کبیرة السُّبل الصحیحة للتعامل سیاسیاً واقتصادیاً واجتماعیاً مع تحدیات عصر العولمة، ألا وهی التعاون وفقاً لقواعد دولیة ومتفق علیها، إذ تتطلب حالات الأزمات الصحیة والطوارئ الشفافیة بین الحکومات والدول والمجتمعات، والتعاون والتعامل وفقاً لبروتوکولات وقواعد وقوانین دولیة فی سیاق النظام الدولی المتعدد الأطراف الذی نعیش فیه، منها احترام کل الدول القواعد الصحیة الدولیة، وما یخص فیروس کورونا یفترض التعاون فی تطبیق ثلاث مبادرات، لدعم قدرات الدول فی الکشف عن أحداث الصحة العامة وتقییمها والإبلاغ عنها، ومنح منظمة الصحة العالمیة الدور التنسیقی لبناء هذه القدرة، واتخاذ تدابیر محددة فی وسائل الانتقال مثل الموانئ والمطارات والمعابر البریة، للحدّ من انتشار المخاطر الصحیة، من دون اللجوء إلى قیود التجارة والسفر غیر الضروریة والعقابیة.

وهناک أیضاً دروس من التعامل مع فیروس کورونا الجدید یمکن الاستفادة منها فی تعاملاتنا السیاسیة، وأهمها:

1- أنّ التطور التکنولوجی والعولمة واعتبارات اقتصادات السوق ستظل جمیعاً جزءاً من المعادلة المجتمعیة المستقبلیة، بکل ما فیها من إیجابیات وسلبیات.

2- أننا نعیش فی عالم متکامل، ونعتمد على بعضنا بعضاً، ومن ثمّ فالتعاون ضرورة، والانعزالیة والقرارات الأحادیة حلقة محکومة بالفشل على المدى الطویل، والأفضل هو وضع أسس عادلة للتعامل الدولی الحکومی والمجتمعی، واحترامها من قِبل القوی قبل الضعیف، بما فی ذلک تبادل المعلومات السریع وبأکبر قدر ممکن.

3- أنّ التعددیة ووضع قواعد للعمل الوقائی الجماعی أفضل وأأمن على المدى البعید والاستراتیجی، وأن تغلیب الحاجات الآنیة على حساب المصلحة الطویلة الأجل لیس حلاً، بل ینقلنا حتماً من مشکلة إلى أخرى.

4- أنّ مواجهة المشکلات الطارئة ستستدعی بین الحین والآخر اتخاذ إجراءات احترازیة من قِبل الدول والحکومات، إنما یجب أن تکون حسب الحاجة ولمدد محددة ومحدودة.

5- أهمیة أن تکون هناک سلطات وأجهزة حکومیة قویة وفاعلة، علماً أن قوتها ونجاحها سیکون مرهوناً على نجاحها فی توعیة شعوبها والتواصل معهم بمصداقیة.

6- ضرورة احترام القانون الدولی والقواعد العامة والحقوق المتساویة للشعوب حفاظاً على الاستقرار الدولی من تقلبات توازن القوة والتحدیات الدولیة المستجدة، وذلک لضمان التزام الدول تعهداتها.

7- أنّ التعامل مع القضایا فی إطار دولی وبشکل مسبق ووقائی واستراتیجی لیس واجباً، إنما ضرورة، ومنها على سبیل المثال التغیر المناخی، وندرة کمیات المیاه العذبة المتاحة، والتطرف والإرهاب، وعسکرة المفاهیم الأمنیة، والإفراط فی استخدام القوة لحل المنازعات، وتوظیف التکنولوجیا الحدیثة لتطویر القدرات العسکریة، بما فی ذلک الفضاء الخارجی.

۲۰ اسفند ۱۳۹۸ ۱۰:۰۵

نظرات بینندگان

نام را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید